آنچه در این مطلب می خوانید
اختلاف آمار و واقعیت در اقتصاد ایران
در حالی که اعتراضات عمومی نسبت به شرایط معیشتی و افزایش شدید نرخ ارز ادامه دارد، بانک مرکزی ایران اعلام کرد که نرخ تورم سالانه در ماه دسامبر به پایینترین سطح خود در چهار سال گذشته رسیده است.
بانک مرکزی که مدتهاست انتشار منظم آمار تورم را متوقف کرده، نموداری ارائه داده که نشان میدهد تورم مصرفکننده به پایینترین سطح خود از پاییز ۲۰۲۰ (۱۳۹۹) رسیده است.
به نظر میرسد بانک مرکزی این گزارش را برای نشان دادن کنترل تورم و کاهش فشار قیمتها بر شهروندان منتشر کرده است. اما واقعیت متفاوت است.
قدرت خرید در برابر تورم
صرف نظر از این که نرخ تورم ۲۰ درصد یا ۶۰ درصد باشد، اگر درآمد مردم متناسب با آن افزایش نیابد، قدرت خرید آنها کاهش مییابد. این مسئله در سالهای اخیر برای بسیاری از گروهها از جمله بازنشستگان صادق بوده است.
در حقیقت، نرخ تورم ۳۶.۳ درصدی حتی بر اساس استانداردهای ۳۵ سال گذشته ایران نیز بسیار بالا است. بر اساس دادههای خود بانک مرکزی، بین سالهای ۱۹۹۰ (۱۳۶۹) و ۲۰۱۹ (۱۳۹۸)، تورم تنها در یک سال از این نرخ فراتر رفت.
تضاد در آمارهای رسمی
مرکز آمار ایران، به عنوان مرجع رسمی اعلام تورم، نرخ تورم سالانه ماه دسامبر را ۳۲.۵ درصد گزارش کرده است. بنابراین، حتی بر اساس روایت بانک مرکزی، نرخ تورم از رقم رسمی مرکز آمار نیز بالاتر است.
باید توجه داشت که این آمارهای رسمی از سوی دولت ایران ارائه شده و تفاوت چشمگیری با واقعیتهای اقتصاد ایران دارند.
تورم رسمی در برابر تورم واقعی
هر سازمان برای محاسبه تورم، مجموعهای از کالاها و خدمات را که نمایانگر سبد مصرفی میانگین تمام خانوارها است انتخاب میکند؛ در مورد بانک مرکزی، این سبد مربوط به خانوارهای شهری است. تغییرات قیمت این اقلام برای تعیین نرخ تورم تحلیل میشود. با این حال، این سبد اغلب تفاوت چشمگیری با الگوهای مصرفی اکثر خانوارها دارد.
به عنوان مثال، حدود یکسوم این سبد شامل اجاره مسکن است. اگر مستأجر نباشید، ترکیب این سبد مرجع با هزینههای زندگی شما تطابق ندارد. از سوی دیگر، اگر مستأجر هستید و بیش از نیمی از درآمد خود را صرف اجاره میکنید و اجاره شما نسبت به سال گذشته دو برابر شده است، نرخ تورمی که شما احساس میکنید به طور قابل توجهی با نرخ مرجع متفاوت خواهد بود.
تاثیر درآمد بر نرخ تورم خانوارها
سطح درآمد نیز بر نرخ تورم هر خانوار تأثیر میگذارد. برای مثال، نان بخش قابل توجهی از هزینههای خانوارهای کمدرآمد را تشکیل میدهد. بنابراین، هنگامی که قیمت نان افزایش مییابد، تأثیر آن بر هزینههای زندگی و نرخ تورم ادراکی این خانوارها بسیار شدیدتر از خانوارهای با درآمد بالاتر است.
انتشار گزینشی و غیرشفاف آمار اقتصادی
انتشار گزینشی، نامنظم، غیررسمی و تأخیر در ارائه آمار اقتصادی، همراه با حذف جزئیات، جایگاه بانک مرکزی را به عنوان یک نهاد مستقل از دولت زیر سوال برده است.
برای مثال، دادههای تورم تنها به صورت نمودار در وبسایت بانک منتشر شد و ارقام دقیق ماههای گذشته ارائه نشد. بانک مرکزی از اوایل سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) به طور کلی از ارائه چنین جزئیاتی خودداری کرده است.
علاوه بر این، انتشار آمار “نامطلوب” گاهی به قدری به تأخیر میافتد که این اطلاعات ارزش خبری خود را از دست میدهند. به عنوان مثال، گزارشهای درآمد و هزینه خانوارها که معمولاً هر تابستان منتشر میشد، پس از سال ۲۰۱۷ (۱۳۹۶) برای چندین سال منتشر نشد. سپس، چند ماه پیش، گزارشهای مربوط به سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱) به طور ناگهانی با هم منتشر شد، اما بسیاری از جزئیات مربوط به درآمد خانوار، هزینهها و تقسیمبندیهای استانی حذف شده بود.
اظهارات متناقض رئیس کل بانک مرکزی
در بیانیهای مضحک، محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی، تحولات منطقهای و ناتوانی دولت ایران در تثبیت نرخها یا بهبود معیشت مردم را نادیده گرفت و افزایش ارزش دلار را به یک وبسایت ثبتشده در ایالات متحده نسبت داد.
