آنچه در این مطلب می خوانید
علاقهمندان به بیتکوین اغلب این رمزارز را “طلای دیجیتال” مینامند؛ جایگزینی مدرن و غیرمتمرکز برای فلزات گرانبها.
تحقیقات دانشگاهی جدید نشان میدهد بیتکوین و طلا ممکن است به گروههای مختلفی از سرمایهگذاران خدمت کنند.
در حال حاضر، بیتکوین فاقد سابقه تاریخی، ثبات، و تابآوری آزمایششده در بحرانهاست، اما این ممکن است در آینده تغییر کند.
برای قرنها، طلا منبع اصلی حفظ ارزش بوده؛ به عنوان پول، وثیقه، و پوشش ریسک در بحرانهای اقتصادی. اما در دهه گذشته، رقیبی جدید ظاهر شده به نام بیتکوین.
بیتکوین، توسط علاقهمندان بهعنوان جایگزینی غیرمتمرکز و مدرن برای فلزات گرانبها معرفی شده است. اما آیا این مقایسه درست است؟ آیا بیتکوین واقعاً میتواند در بلندمدت جای طلا را بهعنوان ابزار حفظ ارزش بگیرد؟ تحقیقات جدید دانشگاهی پاسخهای مهمی ارائه میدهد.
پرونده بیت کوین بهعنوان طلای دیجیتال
یکی از مهمترین دلایل برای نامگذاری بیتکوین بهعنوان “طلای دیجیتال”، کمیابی و غیرمتمرکز بودن آن است. مانند طلا، بیتکوین نیز دارای عرضه محدودی است. برخلاف ارزهای فیات که توسط بانکهای مرکزی قابل چاپ هستند، صدور بیتکوین از پیش تعیینشده، شفاف و توسط شبکهای جهانی از ماینرها کنترل میشود.
با این حال، مطالعهای توسط Baur و همکاران (۲۰۱۸) نشان میدهد که رفتار بیتکوین با داراییهای سنتی پناهگاه امن سازگار نیست. برخلاف طلا که در زمان بحرانها ارزش خود را حفظ میکند، بیتکوین بیشتر شبیه داراییای سفتهبازانه عمل میکند که با احساسات بازار حرکت میکند.
آیا بازار در حال بلوغ است؟
برخی پژوهشها مانند Xu و Kinkyo (۲۰۲۳) نشان میدهد که در برخی شرایط (مانند دوران کووید-۱۹ یا جنگ روسیه و اوکراین) بیتکوین حتی بهتر از طلا در برابر ریسک عمل کرده است، حداقل در کوتاهمدت. این یافتهها نشان میدهد که شاید با گسترش پذیرش و کاهش نوسانات، بیتکوین بتواند نقش جدیتری در سبد سرمایهگذاران ایفا کند.
یکی از بزرگترین انتقادها به بیتکوین بهعنوان جایگزین طلا، نوسان بالای آن است. برخلاف طلا که نوسانات قیمتی اندکی دارد، بیتکوین میتواند در مدتزمان کوتاه نوسانات شدید داشته باشد. مثلاً در سال ۲۰۲۵، قیمت آن از زیر ۷۶۰۰۰ دلار به بیش از ۱۱۱۰۰۰ دلار رسید.
مطالعهای توسط Klein و همکاران (۲۰۱۸) این نگرانی را تأیید میکند و نشان میدهد نوسان بیتکوین بسیار بیشتر از طلاست و همبستگی آن با داراییهای سنتی در طول زمان ثابت نیست. آنها نتیجه میگیرند که هنوز نمیتوان بیتکوین را جایگزینی برای طلا در پرتفویهای ریسکگریز دانست.
با این حال، بیتکوین ممکن است پتانسیل بازدهی بالاتری داشته باشد و به همین دلیل برای سرمایهگذاران سفتهباز جذابتر باشد.
محافظت در برابر تورم؟
یکی از نقشهای تاریخی طلا، محافظت در برابر تورم است. آیا بیتکوین هم، چنین نقشی میتواند ایفا کند؟
Dyhrberg (۲۰۱۶) با استفاده از مدلهای آماری مانند GARCH، نشان داد که بیتکوین برخی از ویژگیهای پوشش تورمی مشابه طلا را دارد. اما به دلیل سابقه معاملاتی کوتاه و زیرساخت ضعیفتر، نمیتوان هنوز آن را محافظ تورمی قابل اطمینانی دانست.
پژوهشهای جدیدتر مانند Bouri و همکاران (۲۰۲۰) نیز به نتایج متناقضی رسیدهاند. گاهی بیتکوین نقش محافظ دارد، اما اغلب به احساسات بازار، رفتار سرمایهگذاران و هیاهوی رسانهای واکنش نشان میدهد؛ عواملی که معمولاً در مورد طلا صدق نمیکنند.
با ورود نهادهای مالی به بازار بیتکوین و خرید آن در قالب ترازنامه یا ETFها، برخی محققان بررسی کردهاند که آیا همبستگی بیتکوین با دیگر داراییها در حال تغییر است.
Corbet و همکاران (۲۰۱۹) نشان میدهند که رفتار بیتکوین پویاست و با بلوغ بازار تغییر میکند. آنها میگویند در زمان هیاهوی رسانهای، بیتکوین از بازارهای سنتی جدا میشود، اما در زمان بحران مالی، با سهام همبستگی بیشتری پیدا میکند؛ برخلاف طلا که اغلب خلاف جهت بازار سهام حرکت میکند.
این یافتهها نشان میدهد که اگر بیتکوین بخواهد جایگزین طلا شود، باید هم همبستگی پایینی با داراییهای پرریسک داشته باشد و هم در بحرانها عملکرد پایداری از خود نشان دهد، چیزی که هنوز بهطور کامل محقق نشده.
جمعبندی: بیتکوین مکمل طلا است، نه جایگزین آن (حداقل در حال حاضر)
آیا بیتکوین میتواند جای طلا را بگیرد؟ بر اساس شواهد دانشگاهی فعلی، پاسخ “نه هنوز” و شاید “نه بهطور کامل” است.
با توجه به یافتههای علمی فعلی، نمیتوان بیتکوین را بهطور کامل جایگزین طلا دانست. اگرچه ویژگیهایی مانند کمیابی، شفافیت و پذیرش فزاینده در آن دیده میشود، اما سابقه تاریخی، ثبات قیمتی و عملکرد آزمایششده در بحرانها را ندارد.
با این حال، روند فعلی بازار، ورود نهادهای بزرگ و پیشرفت قوانین و زیرساختها میتواند در آینده بیتکوین را به داراییای شبیهتر به طلا تبدیل کند. در شرایط فعلی، شاید بهتر باشد بیتکوین را نه بهعنوان جایگزین، بلکه بهعنوان مکملی در کنار طلا در نظر گرفت.
