آنچه در این مطلب می خوانید
رهبران روحانی ایران با یکی از شدیدترین بحرانهای خود از زمان انقلاب ۱۳۵۷ روبهرو هستند؛ بحرانی که از یکسو ناشی از نارضایتی فزاینده داخلی است و از سوی دیگر، ناشی از توقف مذاکرات هستهای که کشور را منزویتر و دوقطبیتر کرده است.
تحریمهای سازمان ملل روز شنبه، پس از شکست مذاکرات نهایی بین تهران و قدرتهای اروپایی (بریتانیا، فرانسه و آلمان)، دوباره اعمال شد.
چهار مقام ایرانی و دو منبع داخلی به رویترز گفتهاند که در صورت عدم دستیابی به توافق با غرب، انزوای اقتصادی ایران بیشتر شده و خشم عمومی تشدید خواهد شد.
با این حال، پذیرش خواستههای غرب میتواند موجب شکاف در میان نخبگان حاکم و کنار گذاشتن باورهای انقلابی جمهوری اسلامی شود؛ باورهایی مانند «تسلیمنشدن در برابر فشار غرب» که از اصول اساسی موضع سرسختانه تهران محسوب میشود.
نگرانیها درباره حملات احتمالی اسرائیل
یکی از مقامات گفت:
نظام روحانیت بین سنگ و سندان گیر افتاده است. موجودیت جمهوری اسلامی در خطر است. مردم ما دیگر تحمل فشار اقتصادی یا جنگی دیگر را ندارند.
مقام دوم اضافه کرد که نگرانیها در تهران درباره حملات دوباره اسرائیل به سایتهای هستهای ایران افزایش یافته، بهویژه اگر دیپلماسی هستهای با غرب شکست بخورد.
در خرداد ماه، یک جنگ ۱۲ روزه با حملات هوایی اسرائیل آغاز شد و سپس آمریکا سه تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار داد. این درگیری تنها یک روز پیش از ششمین دور مذاکرات برنامهریزیشده با آمریکا آغاز شده بود.
بر اساس اخبار سیاسی اقتصادی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هشدار دادهاند در صورت ازسرگیری غنیسازی اورانیوم از سوی ایران، که میتواند راهی برای ساخت سلاح هستهای باشد، در حمله مجدد تردیدی نخواهند داشت.
غلامعلی جعفرزاده ایمنآبادی، نماینده سابق مجلس، به رسانههای ایرانی گفته:
با توجه به موضع تهاجمی اسرائیل و حمایت قوی آمریکا، احتمال بروز جنگ قابل توجه است.
تحریمهای جدید، تهدید و بنبست
بریتانیا، فرانسه و آلمان روز ۲۸ اوت (۶ شهریور) با فعالسازی «مکانیسم ماشه»، تحریمهای سازمان ملل را دوباره برقرار کردند و ایران را به نقض توافق هستهای ۲۰۱۵ متهم کردند. این تحریمها روز شنبه، پس از شکست تلاشهای دیپلماتیک در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، اجرایی شدند.
آمریکا، متحدان اروپاییاش و اسرائیل ایران را متهم میکنند که برنامه هستهای خود را پوششی برای توسعه سلاح هستهای قرار داده است. اما ایران همواره تأکید دارد که برنامهاش کاملاً صلحآمیز است.
مقامات ایرانی هشدار دادهاند که تحریمهای جدید ممکن است باعث شود مواضع سختگیرانهتری اتخاذ کنند. با این حال، تهدید حمله اسرائیل گزینههای آنها را محدود کرده است.
یک مقام سابق و میانهرو ایرانی معتقد است که بعید است تهران دست به اقداماتی شدید بزند، چون رهبری کشور از خطرات احتمالی در موقعیت منطقهای تضعیفشدهاش، فشار داخلی و هزینههای تنش بیشتر آگاه است.
شکاف در درون حاکمیت ایران
در داخل حاکمیت، شکافها افزایش یافته است. برخی خواهان موضعگیری سختتر هستند، در حالی که دیگران میترسند این کار موجب سقوط جمهوری اسلامی شود.
از فوریه، دولت ترامپ سیاست «فشار حداکثری» علیه تهران را با تحریمهای تازه و تهدید اقدامات نظامی از سر گرفته است. یکی از مقامات دیگر گفت که برخی تصمیمگیران معتقدند:
حفظ وضع موجود، بدون جنگ، بدون توافق و ادامه مذاکرات بهترین گزینه است، بدون آنکه امتیاز بیشتری داده شود.
تحریمهای جدید میتوانند فشار قابل توجهی بر اقتصاد ایران وارد کنند و تجارت با کشورهایی که قبلاً تحریمهای یکجانبه آمریکا را نادیده میگرفتند، سختتر کنند.
این تحریمها شامل محدودیت در نفت، بانکداری، مالی، ممنوعیت فروش سلاح، توقف غنیسازی اورانیوم، فعالیت موشکی، مسدودسازی داراییها و ممنوعیت سفر افراد و نهادهای ایرانی است.
